Kengetallen Leefomgeving

Effecten van ruimtelijke en infrastructuurprojecten hebben invloed op de leefomgeving. De leefomgeving betekent hier breed het milieu en klimaat, de natuur en de ruimte.

Effecten op de leefomgeving

Het belangrijkste is dat de effecten van maatregelen op de leefomgeving goed omschreven worden met daarbij de betekenis van die effecten op de welvaart van Nederland. Het monetariseren van effecten is niet altijd (volledig) mogelijk. In 2014 is door het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) het rapport opgesteld over externe effecten van infrastructuurkosten en verkeer in Nederland. Bij wegenprojecten raadt het Steunpunt Economische Expertise (SEE) aan om dit rapport te gebruiken bij leefomgevingseffecten in wegenprojecten. Hieronder staan enkele tabellen met kengetallen die voor maatschappelijke kostenbatenanalyses in Nederland bruikbaar zijn. De opsteller van een maatschappelijke kostenbatenanalyse beoordeelt of het gebruik van deze kengetallen afdoende is. Het is in specifieke gevallen mogelijk om gemotiveerd af te wijken.

Voor projecten waarbij milieu(beleid) het hoofddoel is van het project, is het nodig de werkwijzer MKBA op het gebied van milieu te volgen. Tegelijkertijd met deze Werkwijzer Milieu is het Handboek Milieuprijzen 2017 ontwikkeld. Dit handboek is een update van het Handboek Schaduwprijzen 2010.

CO-2 en de beprijzing in de MKBA

In de WLO-scenario's wordt een CO2-prijs en -prijsstijging per scenario beschreven. Deze prijzen staan hieronder en moeten worden toegepast bij maatschappelijke kosten-batenanalyses waar gebruik wordt gemaakt van WLO-scenario's.

CO2-waardering* in MKBA's
201520302050
Scenario€ per ton CO2€ per ton CO2€ per ton CO2
HoogEfficiente prijs4880160
ETS-prijs540160
LaagEfficiente prijs122040
ETS-prijs51540
2 C gradenEfficiente prijs60-300100-500200-1000
ETS-prijs5100-500200-1000

Voor meer informatie zie CPB/PBL (6 december 2016).

http://www.pbl.nl/publicaties/wlo-klimaatscenarios-en-de-waardering-van-co2-uitstoot-in-mkbas. *De opsteller van de MKBA is zelf verantwoordelijk voor de juiste toepassing van kengetallen. Raadpleeg het bronbestand voor de details. Brontabel als csv (267 bytes)

Luchtkwaliteit en emissies

Luchtkwaliteit betekent hier de aanwezigheid van voor de mens schadelijke stoffen in de lucht. Luchtkwaliteit wordt gemeten aan de hand van concentraties aan stoffen in de lucht. Er bestaan honderden van deze (meetbare) stoffen. Deze worden hier niet allemaal gepubliceerd. Voor weginfrastructuur is het minimale om de volgende stoffen in een maatschappelijke kosten-batenanalyse op te nemen:

Drie uitgelichte stoffen bij wegenprojecten
NaamScheikundige naam
FijnstofPM2.5 (grotere fijnstof heet PM10)
StikstofoxidenNox (verzamelnaam)
KoolstofdioxideCO2
Brontabel als csv (125 bytes)

De welvaartseffecten van luchtkwaliteit hebben betrekking op de volksgezondheid. Een verslechtering in de luchtkwaliteit veroorzaakt gezondheidseffecten. Met de kengetallen hieronder kunnen deze algemeen beprijsd worden. Deze getallen zijn afkomstig uit het eerder genoemde Handboek Milieuprijzen 2017.

Geadviseerd wordt om, conform de werkwijzer “MKBA’s op het gebied van milieu” de prijzen uit het Handboek Milieuprijzen 2017 te gebruiken om een onder- en bovenwaarde van de effecten te berekenen.  De onder- en bovenwaarden moeten worden toegepast in zowel het WLO-scenario Hoog als Laag.

Geluid

De effecten van geluidsoverlast op mensen varieert van hinder tot slaapverstoring tot hogere bloeddruk (World Health Organization, 2011). Het geluidsniveau van de omgeving kan veranderen door een project of maatregel, zoals het aanleggen of verbreden van een (vaar)weg of door innovatieve geluidsschermen en materialen. Het waarderen van veranderingen in geluid is afhankelijk van de beschikbare informatie in het project of programma.

Als er gegevens beschikbaar zijn over het aantal woningen in bepaalde geluidszones, kan men uitgaan van een effect per persoon. Deze kengetallen zijn terug te vinden in het Handboek Milieuprijzen 2017.

Indien er zeer beperkt informatie aanwezig is, kan men uitgaan van een gemiddelde per voertuigkilometer (Bron: tabel B.8 uit CPB/PBL, 2015). In prijspeil 2012 ziet dat er als volgt uit.

Kengetallen* geluid bij generieke wegenstudies
Prijspeil 2012Personenauto per voertuigkm in eurocentVrachtwagens per tonkm in eurocent
Binnen bebouwde kom24,3
Buiten bebouwde kom0,140,4
Gewogen gemiddeld0,50,8
CE/VU (2014) en Centraal Planbureau/ Planbureau voor de Leefomgeving (2015). *De opsteller van de MKBA is zelf verantwoordelijk voor de juiste toepassing van kengetallen. Controlleer het bronbestand voor de details. Brontabel als csv (175 bytes)

Bovenstaande kengetallen voor geluid kunnen afwijken van de kengetallen in het handboek milieuprijzen 2017, waar er kengetallen te vinden zijn die afhankelijk zijn van bron en geluidsbelasting. Geadviseerd wordt om, conform de werkwijzer “MKBA’s op het gebied van milieu” de prijzen uit het Handboek Milieuprijzen 2017 te gebruiken om een onder- en bovenwaarde van de effecten te berekenen. De onder- en bovenwaarden moeten worden toegepast in zowel het WLO-scenario Hoog als Laag.

Natuur, water en bodem

Ruimtelijke projecten hebben meestal invloed op de natuur, de waterhuishouding en de bodem. Het Steunpunt Economische Expertise (SEE) schrijft geen generieke kengetallen voor om deze effecten te waarderen. Het is wel belangrijk dat deze effecten beschreven en volwaardig gepresenteerd worden en gebruik wordt gemaakt van beschikbare informatie, kennis en methoden.

Het SEE  werkt aan waterprojecten, zoals voor Waterveiligheid, Zoetwater en het Deltaprogramma. SEE kan adviseren hoe effecten op natuur, waterhuishouding en bodem een volwaardige plek krijgen in de maatschappelijke kosten-batenanalyse of verwante, economische studies.

Het Handboek Milieuprijzen 2017 bevat kengetallen voor emissies naar water gebaseerd op modellen die uitgaan van een gemiddelde Europese situatie. Indien het in een MKBA gaat om grote effecten voor emissies naar water, is het aanbevelingswaardig een eigen impact pathway-benadering te ondernemen.