Kengetallen Leefomgeving

Infrastructurele en andere ruimtelijk projecten hebben invloed op de leefomgeving. De effecten hiervan voor het milieu, het klimaat, de luchtkwaliteit, de waterkwaliteit, geluidsoverlast moeten in MKBA’s beschreven worden, ook in relatie tot de betekenis van die effecten voor de welvaart. Bij de downloads vindt u de kengetallen en tabellen voor bovengenoemde aspecten.

Effecten op de leefomgeving

Het waarderen van effecten op de leefomgeving is niet altijd (volledig) mogelijk. Voor het monetariseren van leefomgevingseffecten in wegenprojecten kunt u zich het beste baseren op het rapport van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Als opsteller van een MKBA beoordeelt u zelf of het toepassen van deze kengetallen voor u afdoende is. Heeft u sterke redenen om van de kengetallen af te wijken, dan is dit in specifieke gevallen mogelijk. Onderbouw dit dan in uw analyse.

Voor projecten waarbij milieu(beleid) het hoofddoel is van het project, is het nodig de werkwijzer MKBA op het gebied van milieu te volgen.

Koolstofdioxide en de beprijzing in de MKBA

De referentiescenario's van de Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving (WLO) beschrijven een CO2-prijs en -prijsstijging per scenario. Deze prijzen staan hieronder en moeten worden toegepast bij maatschappelijke kosten-batenanalyses die gebruikmaken van WLO-scenario's.

NB De prijzen in onderstaande tabel zijn exclusief btw. Voor toepassing dient gerekend te worden met de prijzen inclusief btw. Hiervoor geldt een btw-tarief van 18,2%. Dit geldt niet voor de ETS-prijs. Toepassing met ETS-prijzen is exclusief btw.

CO2-waardering in MKBA's

CO2-waardering in MKBA's
201520302050
Scenario? per ton CO2? per ton CO2? per ton CO2
HoogEfficiente prijs4880160
ETS-prijs540160
LaagEfficiente prijs122040
ETS-prijs51540
2 C gradenEfficiente prijs60-300100-500200-1000
ETS-prijs5100-500200-1000

Zie voor meer informatie het achtergronddocument WLO-klimaatscenario's en de waardering van CO2-uitstoot in MKBA's (CPB/PBL, 6 december 2016).

Brontabel als csv (261 bytes)

Luchtkwaliteit en emissies

Luchtkwaliteit betekent hier de aanwezigheid van voor de mens schadelijke stoffen in de lucht. Luchtkwaliteit wordt gemeten aan de hand van concentraties van deze stoffen in de lucht. Er bestaan honderden van deze (meetbare) stoffen. Deze zijn hier niet allemaal gepubliceerd. Voor weginfrastructuur moeten tenminste de volgende stoffen meewegen in een maatschappelijke kosten-batenanalyse:

Drie uitgelichte stoffen bij wegenprojecten

Drie uitgelichte stoffen bij wegenprojecten
NaamScheikundige naam
FijnstofPM2.5 (grotere fijnstof heet PM10)
StikstofoxidenNox (verzamelnaam)
KoolstofdioxideCO2
Brontabel als csv (125 bytes)

De welvaartseffecten van luchtkwaliteit hebben betrekking op de volksgezondheid. Een verslechtering in de luchtkwaliteit veroorzaakt gezondheidseffecten. Met de kengetallen hieronder kunnen deze effecten algemeen beprijsd worden. Deze getallen zijn afkomstig uit het eerder genoemde Handboek Milieuprijzen 2017.

Indicatieve gemiddelde schadekosten in € per kg emissie in Nederland voor PM2,5 van verkeersemissies, gedifferentieerd naar plaats van uitstoot

Indicatieve gemiddelde schadekosten in € per kg emissie in Nederland voor PM2,5 van verkeersemissies, gedifferentieerd naar plaats van uitstoot
?OnderCentraalBoven
Verkeer: sterk verstedelijkt gebied*? 383,0? 536,0? 823,0
Verkeer: landelijk gebied? 92,1? 129,0? 198,0
Elektriciteitscentrales? 26,2? 36,6? 56,2

* Dit betreft schadelijkheid van emissies in steden van > 0,5 miljoen inwoners.

Brontabel als csv (182 bytes)

Milieuprijzen voor belangrijke emissies naar lucht in €/kg emissie, prijzen 2015

Milieuprijzen voor belangrijke emissies naar lucht in €/kg emissie, prijzen 2015
StofMilieuprijzen in € per kg emissie (onder)Milieuprijzen in € per kg emissie (centraal)Milieuprijzen in € per kg emissie (boven)Midpoint Fijnstofvorming **Midpoint smogvorming **Midpoint verzuring **Midpoint klimaat **Midpoint ozonlaag **Midpoint HumanTox **Midpoint ecotox en vermesting **Endpoint menselijke gezondheid **Endpoint ecosysteemdiensten **Endpoint materialen en gebouwen **
Koolstofdioxide* (CO2)€ 0,014€ 0,057€ 0,057xnbnbnb
Chloorfluorkoolstof* (CFC11)€ 99,6€ 313€ 336xxxxxx
Ultrafijnstof (PM2,5)€ 56,8€ 79,5€ 122xnbxx
Fijnstof (PM10)€ 31,8€ 44,6€ 69,1xnbxx
Stikstofoxiden (NOx)€ 24,1€ 34,7€ 53,7xxxnbxxxx
Zwaveldioxide (SO2)€ 17,7€ 24,9€ 38,7xxxnbxxx
Ammoniak (NH3)€ 19,7€ 30,5€ 48,8xxxxx
Vluchtige organische stoffen (NMVOS)€ 1,61€ 2,1€ 3,15xxxx
Koolstofmonoxide (CO)€ 0,0736€ 0,0958€ 0,152xx
Methaan* (CH4)€ 0,448€ 1,75€ 1,77xxnbnbnb
Cadmium (Cd)€ 798€ 1.159€ 1.831xxxx
Arsenicum (As)€ 703€ 1.033€ 1.228xxxx
Lood (Pb)€ 3.967€ 5.908€ 6.596xxxx
Kwik (Hg)€ 24.770€ 34.480€ 53.630xxxx
Formaldehyde (CH2O)€ 19,3€ 26€ 40xxxxx

* Voor broeikasgassen geldt dat de waardering inclusief btw is en dat deze oploopt in de tijd, met een prijsstijging van 3,5% per jaar vanaf de 2015-waarden. Deze waarden kunnen dus alleen voor emissies in 2015 worden gebruikt. Zie voor waardering in latere jaren Tabel 10 in het Handboek Milieuprijzen 2017.

** Een x betekent hier dat de stof karakteriseert op dit thema of endpoint; nb = niet bepaald omdat klimaatemissies op basis van preventiekosten en geen schadekosten zijn bepaald.

Brontabel als csv (1 kB)

Wij adviseren om, conform de werkwijzer “MKBA’s op het gebied van milieu” de prijzen uit het Handboek Milieuprijzen 2017 te gebruiken om een onder- en bovenwaarde van de effecten te berekenen.  De onder- en bovenwaarden moeten worden toegepast in zowel het WLO-scenario Hoog als Laag.

Geluid

De effecten van geluidsoverlast op mensen varieert van hinder tot slaapverstoring tot hogere bloeddruk (World Health Organization, 2011). Het geluidsniveau van de omgeving kan veranderen door een project of maatregel, zoals het aanleggen of verbreden van een (vaar)weg of door innovatieve geluidsschermen en materialen. Het waarderen van veranderingen in geluid is afhankelijk van de beschikbare informatie in het project of programma.

Als er gegevens beschikbaar zijn over het aantal woningen in bepaalde geluidszones, kan men uitgaan van een effect per persoon. Deze kengetallen zijn terug te vinden in tabel 39 van het Handboek Milieuprijzen 2017. De prijzen in de tabel dienen niet letterlijk te worden toegepast. Neem voor een correcte berekening en een rekenvoorbeeld contact op met SEE.

Indien er zeer beperkt informatie aanwezig is, kan men uitgaan van een gemiddelde per voertuigkilometer (Bron: tabel B.8 uit CPB/PBL, 2015). In prijspeil 2012 ziet dat er als volgt uit.

Kengetallen geluid bij generieke wegenstudies

Kengetallen geluid bij generieke wegenstudies
Prijspeil 2012Personenauto per voertuigkm in eurocentVrachtwagens per tonkm in eurocent
Binnen bebouwde kom24,3
Buiten bebouwde kom0,140,4
Gewogen gemiddeld0,50,8
CE/VU (2014) en Centraal Planbureau/ Planbureau voor de Leefomgeving (2015). Brontabel als csv (175 bytes)

Bovenstaande kengetallen voor geluid kunnen afwijken van de kengetallen in het Handboek milieuprijzen 2017, waar kengetallen te vinden zijn die afhankelijk zijn van bron en geluidsbelasting. Wij adviseren om, conform de werkwijzer “MKBA’s op het gebied van milieu” de prijzen uit het Handboek Milieuprijzen 2017 te gebruiken om een onder- en bovenwaarde van de effecten te berekenen. De onder- en bovenwaarden moeten worden toegepast in zowel het WLO-scenario Hoog als Laag.

Natuur, water en bodem

Ruimtelijke projecten hebben meestal invloed op de natuur, de waterhuishouding en de bodem. Het Steunpunt Economische Expertise (SEE) schrijft geen generieke kengetallen voor om deze effecten te waarderen. Het is wel belangrijk om deze effecten te beschrijven en volwaardig te presenteren. Maak daarbij gebruik van beschikbare informatie, kennis en methoden.

Het SEE  werkt aan waterprojecten, bijvoorbeeld voor Waterveiligheid, Zoetwater en het Deltaprogramma. SEE kan adviseren hoe effecten op natuur, waterhuishouding en bodem een volwaardige plek krijgen in de maatschappelijke kosten-batenanalyse of verwante, economische studies.

Het Handboek Milieuprijzen 2017 bevat kengetallen voor emissies naar water gebaseerd op modellen die uitgaan van een gemiddelde Europese situatie. Indien het in een MKBA gaat om grote effecten voor emissies naar water, is het aanbevelingswaardig een eigen impact pathway-benadering te ondernemen.

Disclaimer

Het kan gebeuren dat er een fout of onduidelijkheid staat in een van de tabellen met kengetallen op deze website. Wij vragen u in dat geval vriendelijk om ons hierop te wijzen. Het Steunpunt Economische Expertise is niet verantwoordelijk voor de uiteindelijke toepassing van kengetallen in maatschappelijke kosten-batenanalyses. Die verantwoordelijkheid blijft bij de opsteller van de maatschappelijke kosten-batenanalyse. Bij vragen of twijfel kan het Steunpunt Economische Expertise wel adviseren of, bij terugkerende kwesties, een memo of nieuwe richtlijn publiceren.